سدیم فرمات یکی از نمک‌های اسید فرمیک و ترکیبی ارزشمند در صنایع مختلف است که به دلیل ساختار شیمیایی پایدار، قدرت بافری مناسب و عملکرد چندمنظوره، در حوزه‌های نساجی، شیمیایی، نفت و گاز، چرم‌سازی، خوراک دام و محیط‌زیست کاربرد فراوان دارد. این ماده به‌عنوان کاهنده، تثبیت‌کننده، نگهدارنده و عامل بافری قوی شناخته می‌شود و به‌دلیل قیمت اقتصادی، به‌صرفه‌ترین جایگزین بسیاری از افزودنی‌های صنعتی محسوب می‌شود.

سدیم فرمات (Sodium Formate) نمکی غیرآلی و پودری سفیدرنگ است که از واکنش خنثی‌سازی اسید فرمیک با سود یا محصولات جانبی فرآیندهای شیمیایی تولید می‌شود. این ماده به دلیل پایداری حرارتی بالا، حلالیت کامل در آب و سازگاری با محیط‌زیست، جایگاه مهمی در فرمولاسیون بسیاری از محصولات صنعتی دارد.
در سال‌های اخیر، استفاده از سدیم فرمات به‌عنوان بهبوددهنده عملکرد در صنعت نفت، عامل کاهش‌دهنده در صنایع چرم‌سازی و عامل پایدارکننده در صنعت نساجی به‌شدت رشد کرده است؛ از همین رو، خرید این محصول برای بسیاری از تولیدکنندگان صنعتی اهمیت بالایی دارد.

ساختار و مشخصات شیمیایی سدیم فرمات

سدیم فرمات با فرمول شیمیایی HCOONa و ساختار یونی پایدار، یکی از ساده‌ترین نمک‌های اسیدی است.
ویژگی‌های شیمیایی اصلی:

• نام شیمیایی: Sodium Formate

• فرمول مولکولی: HCOONa

• شماره CAS: 141-53-7

• جرم مولکولی: 68.01 g/mol

• ظاهر فیزیکی: پودر سفید، بدون بو

• حلالیت: کاملاً محلول در آب

• پایداری: مقاوم در برابر حرارت تا دمای 200°C

گریدهای رایج در بازار ایران عبارت‌اند از:

• گرید صنعتی

• گرید خوراک دام

• گرید نفت و گاز (Drilling Grade)

• گرید چرم‌سازی

• گرید نساجی

ویژگی‌های سدیم فرمات

سدیم فرمات به‌دلیل ساختار ساده اما بسیار کاربردی، مجموعه‌ای از خصوصیات عملکردی مهم دارد:

• کاهنده قوی در فرآیندهای شیمیایی

• بافر یا تنظیم‌کننده pH برای حفظ تعادل محلول‌ها

• افزایش‌دهنده سرعت واکنش‌ها به‌ویژه در صنعت چرم

• پایداری حرارتی بالا و تجزیه‌ناپذیری در دماهای صنعتی

• سازگاری با محیط‌زیست نسبت به نمک‌های دیگر

• عدم خورندگی شدید در مقایسه با سایر نمک‌های اسیدی

• حلالیت بالا و ایجاد محلول‌های شفاف و پایدار

این خصوصیات باعث شده سدیم فرمات در بسیاری از فرآیندها جایگزین مواد گران‌تر شود و در عین حال عملکرد بهتری ارائه دهد.

کاربردهای سدیم فرمات

سدیم فرمات طیف وسیعی از صنایع را پوشش می‌دهد و یکی از بالاترین تنوع مصرف را در میان نمک‌های آلی دارد:

1. صنعت چرم‌سازی

• استفاده به‌عنوان کاهنده (Reducing Agent)

• کمک به ثبات کروم در دباغی

• جلوگیری از تشکیل لکه روی چرم

• بهبود نرمی و رنگ‌پذیری چرم

2. صنعت نفت و گاز

• استفاده به‌عنوان عامل کنترل وزن گل حفاری

• ایجاد پایداری شیمیایی و حرارتی برای محلول‌های حفاری

• جلوگیری از خوردگی ابزار حفاری

3. صنعت نساجی

• به‌عنوان عامل سفیدکننده و تثبیت‌کننده رنگ

• افزایش عمق رنگ در فرآیند رنگرزی

• عملکرد به‌عنوان کمک‌فرآیند در چاپ و تکمیل پارچه

4. خوراک دام و طیور

• مورد استفاده به‌عنوان افزودنی خوراکی برای بهبود سلامت روده

• تنظیم‌کننده pH در خوراک

• جایگزین ایمن برای آنتی‌بیوتیک‌های رشد

5. صنایع شیمیایی

• به‌عنوان ماده اولیه تولید اسید فرمیک

• استفاده در تولید حلال‌ها، رزین‌ها و افزودنی‌های صنعتی

6. صنایع محیط‌زیستی

• کمک به خنثی‌سازی پساب‌ها

• کاهش COD در آب‌های آلوده

مزایای سدیم فرمات

• قیمت اقتصادی نسبت به سایر نمک‌های آلی

• سازگار با محیط‌زیست

• حلالیت بالا و استفاده آسان در فرایندها

• پایداری حرارتی بسیار قوی

• کاهش هزینه‌های تولید به‌عنوان جایگزین مواد گران‌قیمت

• ارائه عملکرد بهتر در چرم‌سازی و نساجی نسبت به نمک‌های مشابه

معایب سدیم فرمات

اگرچه سدیم فرمات مزایای زیادی دارد، اما محدودیت‌هایی نیز باید در نظر گرفته شود:

• ممکن است در رطوبت بالا کلوخه شود.

• در تماس طولانی‌مدت با پوست می‌تواند تحریک خفیف ایجاد کند.

• در برخی فرآیندها نیازمند خلوص بسیار بالا است که هزینه تولید را افزایش می‌دهد.

ایمنی و نگهداری سدیم فرمات

• در محیط خشک، خنک و دور از رطوبت نگهداری شود.

• از تماس با پوست و چشم خودداری شود.

• استفاده از ماسک و دستکش صنعتی توصیه می‌شود.

• در صورت نشت، با آب فراوان شستشو داده شود.

• بسته‌بندی استاندارد کیسه‌های 25 کیلوگرمی لمینت یا فویل چندلایه است.

فرایند تولید سدیم فرمات (0 تا 100)

فرآیند تولید به دو روش صنعتی رایج انجام می‌شود:

1. روش خنثی‌سازی مستقیم

مرحله 1: واکنش اسید فرمیک با سود (NaOH)
HCOOH + NaOH → HCOONa + H₂O

مرحله 2: فیلتراسیون
حذف ناخالصی‌های نامحلول

مرحله 3: غلیظ‌سازی محلول
تبخیر کنترل‌شده برای رسیدن به غلظت مشخص

مرحله 4: کریستالیزاسیون
تشکیل بلورهای سدیم فرمات با خلوص بالا

مرحله 5: خشک‌کردن و بسته‌بندی

2. روش تولید از پسماندهای پتروشیمی

مرحله 1: تولید متانول → تولید CO → ایجاد اسید فرمیک
مرحله 2: واکنش جانبی با سدیم هیدروکسید
مرحله 3: فرآوری مجدد برای تولید سدیم فرمات با خلوص صنعتی
مرحله 4: خشک‌کردن اسپری (Spray Dryer)
مرحله 5: بسته‌بندی گریدهای مختلف

جمع‌بندی سدیم فرمات

سدیم فرمات یک ماده شیمیایی چندمنظوره، اقتصادی و کاملاً صنعتی است که در چرم‌سازی، نفت و گاز، نساجی، خوراک دام و صنایع شیمیایی کاربرد گسترده دارد. اگر به‌دنبال خرید سدیم فرمات با خلوص بالا، قیمت رقابتی و تحویل سریع هستید، مجموعه تأمین‌کالا‌تک آماده ارائه بهترین کیفیت از معتبرترین برندهای داخلی و خارجی است.

سوالات متداول سدیم فرمات

1. مهم‌ترین گریدهای سدیم فرمات موجود در ایران چیست؟

گریدهای صنعتی، چرم‌سازی، نفت و گاز، خوراک دام و نساجی بیشترین مصرف را دارند.

2. آیا سدیم فرمات در آب کاملاً محلول است؟

بله، این ماده دارای حلالیت کامل در آب بوده و محلول شفاف ایجاد می‌کند.

3. عمر مفید سدیم فرمات چقدر است؟

در صورت نگهداری مناسب در محیط خشک و کیسه‌های لمینت، بیش از 2 سال قابل استفاده است.

4. تفاوت سدیم فرمات با پتاسیم فرمات چیست؟

پتاسیم فرمات در صنعت نفت و گاز حلالیت و پایداری حرارتی بالاتری دارد اما سدیم فرمات اقتصادی‌تر است و در صنعت چرم‌سازی محبوب‌تر.